Αρχική Μωρό 0-2Ανάπτυξη Η ψυχική υγεία των βρεφών!

Η ψυχική υγεία των βρεφών!

από kmir

Η αξία της μάνας!

Η αλλαγή έρχεται αργότερα, από το τέλος του πρώτου χρόνου κι έπειτα. Ο ρόλος της μαμάς, των γονιών, αλλάζει όσο περνάει ο καιρός. Χαρακτηριστική λειτουργία της μητέρας ενός μωρού που μεγαλώνει είναι να παρέχει σταδιακή αποτυχία στην άμεση απόκριση, σύμφωνα με την αναπτυσσόμενη ικανότητα του δικού της παιδιού να επιτρέπει, να ανέχεται αυτήν την ανεπάρκεια. Πιο απλά, ο γονιός ανταποκρίνεται άμεσα στο κλάμα του νεογέννητου, αλλά στο δίχρονο παιδί του έχει διαφορετικό ρόλο, να διδάσκει κανόνες και όρια, να μην παρηγορεί απλά άμεσα το κλάμα του. Να χαλαρώνει το δίχτυ προστασίας. Να αφήνει το παιδί να βιώσει, όλο και περισσότερο όσο περνάει ο καιρός, και να διαχειριστεί σιγά-σιγά από μόνο του τη ματαίωση, το θυμό, τα δυσάρεστα συναισθήματα. Να το απαγκιστρώσει από την πλάνη ότι το περιβάλλον του θα προσαρμόζεται για πάντα ενεργά σε αυτά που εκείνο θέλει, προετοιμάζοντας το έτσι να ανοιχτεί στον έξω κόσμο, στο νηπιαγωγείο, εκεί όπου η μητέρα θα λείπει, εκεί που οι κανόνες τίθενται έξω από αυτό.

Να αποφεύγει την υπερπροστασία και την υπερβολική παρεμβατικότητα.

Το παιχνίδι είναι μια απλή και ευχάριστη δραματοποίηση της ζωής στον εσωτερικό κόσμο του παιδιού. Και τότε όμως, το παιδί χρειάζεται ένα αγαπημένο του πρόσωπο να είναι κοντά στο παιχνίδι του. Η μαμά που χειρίζεται σωστά το νήπιο της αποσύρεται, μέσα πάντα στο οπτικό του πεδίο, σταματά να το βοηθάει δίνοντας, μόνο παρευρίσκεται, έτοιμη να λάβει.

Στο παθολογικό άκρο βρίσκεται το παιχνίδι που περιέχει άρνηση του εσωτερικού κόσμου, ένα παιχνίδι που γίνεται καταναγκαστικό, χωρίς αλληλεπίδραση, βίαιο, οδηγούμενο από άγχος και καθαρά αισθητηριακό.

Η απόλυτη εξάρτηση δίνει σιγά – σιγά, στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, τη θέση της στην απόλυτη ανεξαρτησία. Ο σύγχρονος όμως τρόπος ζωής, οι ανάγκες των ενηλίκων, οι κοινωνικές αντιλήψεις για την πρώτη παιδική ηλικία και η συστηματική περιθωριοποίηση της πρώτης παιδικής ηλικίας, οδηγούν τους γονείς σε πρακτικές και αντιλήψεις επιζήμιες για το βρέφος και το μικρό παιδί: να αποφεύγουμε να το αγκαλιάζουμε, να φροντίζουμε μόνο τις βασικές του ανάγκες – φαΐ, άλλαγμα, ύπνο – , να μην του μιλάμε ιδιαίτερα, να μην παίζουμε μαζί του ώστε να μην το «κακομάθουμε», να το αφήνουμε να κλάψει για να αρχίσει να «συνηθίζει» τον σκληρό έξω κόσμο, να το αφήνουμε στην φροντίδα άλλων ατόμων από τις πρώτες εβδομάδες και μήνες της ζωής του, να εφαρμόζουμε αυθαίρετα, επιβαλλόμενα από εμάς ωράρια φαγητού και ύπνου, να επιμένουμε σε άκαμπτη, επιβαλλόμενη από τις δικές μας ανάγκες φροντίδα και ρουτίνα.

Επιζητούμε πρόωρα την ανεξαρτητοποίηση του μικρού μας. Δυσκολευόμαστε ως γονείς να αναλάβουμε τον «παθητικό» αρχικά ρόλο στην φροντίδα του μωρού, τον επιστημονικά αποδεδειγμένο ως απαραίτητο για την ψυχική του ισορροπία.

Το άγχος στα βρέφη και μικρά παιδιά είναι συχνά αποτέλεσμα των παραπάνω πρακτικών και μπορεί να εκφραστεί με δύο ακραίους και εκ διαμέτρου αντίθετους τρόπους: την απληστία και την καταστολή. Και στους δύο η όρεξη – κυρίαρχα για φαγητό αρχικά, για αλληλεπίδραση και παιχνίδι αργότερα – μετατρέπεται σε κομμάτι της άμυνας του παιδιού ενάντια στο άγχος και την κατάθλιψη.

Από τη μια έχουμε το μικρό παιδί που φαίνεται «άπληστο», που συνέχεια ζητά φαγητό, που δεν φτάνει εύκολα σε κορεσμό, που συνεχώς αναζητεί τους γονείς του ή καινούργια ερεθίσματα – αισθάνεται ανασφάλεια και ψάχνει συνεχώς κάτι που έχει χάσει.

Από την άλλη έχουμε το μικρό παιδί που φαίνεται «κατασταλμένο», που κλείνεται στον κόσμο του, δεν ενοχλεί, δεν απαιτεί, δεν έχει όρεξη για φαγητό, δεν λαχταράει να παίξει, μοιάζει ήσυχο, υπερβολικά εύκολο να το χειριστείς. Τα υγιή μωρά κλαίνε, δεν εισπράττουν όλη την ώρα καλόβολα, δεν περνούν απαρατήρητα, έχουν δικό τους θέλω, στην πραγματικότητα είναι ζόρικα, απαιτητικά, «πρόβλημα», “a trouble”.

Η πρώιμη παχυσαρκία, όπως και η ανορεξία και οι δυσκολίες σίτισης, μπορεί να κρύβουν πίσω τους σημαντικό άγχος στην ψυχή του παιδιού. Η αφορμή για τέτοιο άγχος μπορεί να είναι η γέννηση ενός νέου παιδιού, ο απότομος απογαλακτισμός, ο αποχωρισμός από τους γονείς, η ένταση στο σπίτι ή απλά η συστηματική μη ανταπόκριση στις ανάγκες του.
Από την αρχή της ζωής μας η συμπεριφορά μας ως προς το φαγητό ταυτίζεται με την συμπεριφορά μας ως προς έναν άλλον άνθρωπο, έτσι που οι διάφορες διαταραχές στο φαγητό σχετίζονται με τις διαταραχές στη σχέση του παιδιού με τους άλλους ανθρώπους. Αν θέλει κανείς να περιγράψει ένα παιδί, μπορεί να παρατηρήσει τις στοματικές του ενασχολήσεις και συνήθειες: στήθος, φαγητό, μπιμπερό, πιπίλα.. Τότε θα βρει αμέσως στοιχεία για τον υγιή ή όχι συναισθηματικό του κόσμο.

Πολλές φορές τα μικρά παιδιά έχουν ανάγκη να κάνουν ένα βήμα πίσω, να παλινδρομήσουν, να επιστρέψουν παροδικά σε βρεφικές συμπεριφορές. Η αδιάκοπη ωρίμανση προς τα εμπρός τα κουράζει, τα τρομάζει.

Οι γονείς είναι καλό να κατανοούν αυτά τα διαστήματα «βρεφικής» συμπεριφοράς των παιδιών τους, να τα σέβονται, να τα παραβλέπουν, να μην συγκρούονται για αυτά με τα παιδιά τους. Συμπεριφορές παράξενες, εκκεντρικές, παράπονα για ανύπαρκτα συμπτώματα.. Τα μικρά μας κάποιες στιγμές έχουν την ανάγκη να μας χρησιμοποιούν με εξαρτημένο τρόπο. Επιζητούν την αγκαλιά και την αποδοχή μας πριν ορμήσουν και πάλι προς τον έξω κόσμο, πιο ανεξάρτητα. Θέλουν για λίγο να ανακουφιστούν, να κάτσουν στον πυθμένα, πριν πηδήξουν πάλι προς την κορυφή.

Μέσα τους κουβαλούν όχι μόνο την ωριμότητα της συγκεκριμένης τους ηλικίας, αλλά και όλα τα επίπεδα ανωριμότητας που φτάνουν πολύ πίσω, μέχρι την πρωταρχική κατάσταση του μωρού. Τόσο εύκολα παλινδρομούν προς τα πίσω, όσο εύκολα εκτινάσσονται λίγο αργότερα και πάλι προς τα μπρος.

Πως σχετίζονται οι ψυχώσεις με την βρεφική ηλικία;

Οι ψυχαναλυτές γνωρίζουν πολύ καλά ότι στην ανάλυση των ψυχώσεων και των νευρώσεων ασθενών, στην παιδική τους ηλικία ανευρίσκονται οι στιγμές που μη ανεκτές ψυχολογικές συγκρούσεις οδήγησαν σε καταπίεση, σε διαταραχή της συναισθηματικής ανάπτυξης του ατόμου και τελικά σε μορφοποίηση συμπτωμάτων.

Η μελέτη σχιζοφρενών ασθενών οποιασδήποτε ηλικίας γίνεται συχνά μελέτη της πρώιμης ανάπτυξης τους και του τρόπου που διαμόρφωσαν την σχέση τους με το περιβάλλον τους κατά τους πρώτους μήνες της ζωής.

Στα χρόνια από μηδέν έως πέντε θεμελιώνεται η ψυχική μας υγεία. Η ισχυρή σύνδεση με τους γονείς μας βάζει το θεμέλιο λίθο. Στα ίδια χρόνια βρίσκεται δυστυχώς ο πυρήνας των ψυχώσεων και των νευρώσεων. Σύμφωνα με τον Winnicott, η σχιζοφρένεια είναι ένα είδος νόσου περιβαλλοντικής ανεπάρκειας κατά τον πρώτο καιρό στην ανθρώπινη ύπαρξη. To κατάλληλο μέρος για να μελετήσει κανείς την σχιζοφρένεια και την μανιοκατάθλιψη είναι το βρεφικό δωμάτιο. Οι ψυχώσεις γεννιούνται κατά τη θεμελιώδη περίοδο της βρεφικής ηλικίας, ενώ οι νευρώσεις κατά το νηπιακό στάδιο.

Ποιος είναι τότε ο ρόλος του παιδιάτρου;

Να υποστηρίζει τη μητέρα στο δύσκολο έργο της, χωρίς να παρεμβαίνει αναίτια. Να μην επιβάλλει, να μην εκφοβίζει τη μητέρα να κάνει αυτά που της λένε, πολλές φορές ερχόμενη σε αντίθεση με τα ένστικτά της.

Εμείς οι παιδίατροι έχουμε στα χέρια μας ούτε λίγο ούτε πολύ την πρόληψη των ψυχικών ασθενειών, εκείνων που παρατηρούνται στα νοσοκομεία και στα ψυχιατρικά ιδρύματα, μόνο που οι περισσότεροι από εμάς δεν έχουμε ιδέα για την κρισιμότητα του ρόλου μας.

Κάποιοι μάλιστα συνεχίζουμε να δίνουμε απαρχαιωμένες οδηγίες σε γονείς μικρών παιδιών, δυσχεραίνοντας την ομαλή ψυχολογική ανάπτυξη των νέων ανθρώπων! Κάποιοι επίσης μένουμε στο σωματικό μέρος του πράγματος, δεν έχουμε χρόνο για τα ψιλά γράμματα της ψυχολογίας, βολευόμαστε νομίζοντας ότι οι οδηγίες μας δεν έχουν σημαντικό αντίκτυπο στην ψυχή του μικρού ανθρώπου που έχουμε μπροστά μας.

Παραβλέπουμε ότι η προφύλαξη ενάντια στην ψύχωση ανήκει στην περιοχή ευθύνης μας.

Δειτε επισης...

Η ιστοσελίδα χρησιμοποιεί cookies για την βελτιστοποίηση της πλοήγησής σας. Αποδοχή Διαβάστε περισσότερα

Πολιτική Προστασίας Δεδομένων & Cookies