Η «τιμωρία» είναι σκληρή λέξη για τα παιδιά. Μας φέρνει στη σκέψη μας έννοιες, όπως αμάρτημα, ποινή, πόνο, οι οποίες δεν ταιριάζουν σε αυτό που επιβάλλουμε για τις λάθος παιδικές πράξεις.

Είναι καλό, λοιπόν, να ξεκαθαρίσουμε ότι, όταν χρησιμοποιούμε τη λέξη τιμωρία, την ορίζουμε ως πράξη που κάνουν οι γονείς για να μάθουν στα παιδιά τους κάτι. Να μάθουν πώς να ξεχωρίζουν το σωστό από το μη σωστό, το επιτρεπτό από το μη επιτρεπτό. Η ζωή είναι γεμάτη πράξεις και συνέπειες.

Της Φωτεινής Καρακατσάνη, Ψυχολόγου της Συμβουλευτικής τηλεφωνικής γραμμής-Σύνδεσμος 801 801 1177

Πώς, πότε και με τι τρόπο να τιμωρήσω;

Καταρχήν, στόχος της τιμωρίας είναι να συμβάλλει στην ουσιαστική βελτίωση του παιδιού. Αν πιστέψει κανείς ότι τιμωρούμε τα παιδιά για να μάθουν περί συνέπειας, η ίδια η έννοια γίνεται απλός και σίγουρος οδηγός:

Βασική αρχή είναι ότι οι τιμωρίες θα πρέπει να είναι σχετικές με την αταξία, γιατί αλλιώς μπερδεύουν τα παιδιά. Πολλοί γονείς λένε «δεν ξέρω πώς να τον τιμωρήσω»... Όταν τους ρωτάς για ποια αταξία, απαντούν «για οποιαδήποτε αταξία»... Μα, κάθε πράξη έχει διαφορετική συνέπεια, δεν είναι παράλογο να αναζητά κανείς γενικά...τιμωρίες;

Με οδηγό την έννοια «πράξη-συνέπεια» μπορείτε να βρείτε μόνοι σας τη σωστή τιμωρία.

Ας πάρουμε ένα συγκεκριμένο παράδειγμα:

Η Ζωή σπάει ένα βάζο με λουλούδια. Οι γονείς της τής απαγορεύουν να δει τηλεόραση για μία εβδομάδα.

Ας δούμε άλλες πιθανές τιμωρίες με βάση τον οδηγό «πράξη-συνέπεια», που ίσως της μάθουν, ανάλογα πάντα με την ηλικία της:

Ακόμα κι αν η Ζωή είναι πολύ μικρή, πρέπει να βοηθήσει, έστω συμβολικά, να σκουπίσει το πάτωμα, να σφουγγαριστούν τα νερά, να πεταχτούν τα λουλούδια.

• -Εάν η Ζωή ήταν 2 ετών, μάλλον αυτό είναι το μόνο που χρειάζεται και που μπορεί να κατανοήσει. Πολλοί θα πιστεύουν ότι αυτό δεν είναι τιμωρία, είναι όμως μια διαδικασία να καταλάβουν τα παιδιά ότι οι πράξεις τους έχουν συνέπειες.
• -Εάν η Ζωή ήταν 4 ετών, θα μπορούσε να φτιάξει ένα βάζο στο νηπιαγωγείο ή και μαζί με τη μαμά, από πηλό ή από κάποιο πλαστικό μπουκάλι.
• -Εάν η Ζωή ήταν 12 ετών και είχε χαρτζιλίκι, θα μπορούσε να της αφαιρεθεί ένα μέρος απ' αυτό για να αντικατασταθεί το βάζο.

Η μία συνέπεια είναι το χαμένο βάζο, και σε αυτήν αντιστοιχούν οι παραπάνω διορθωτικές κινήσεις. Δεν είναι σωστό, από την πλευρά μας ως γονείς, να προστατεύουμε τα παιδιά από τα αρνητικά μας συναισθήματα για πράγματα που έκαναν, γιατί αυτό τους δημιουργεί περισσότερο άγχος και ενοχές, τους στερεί τη δυνατότητα να αναλάβουν τις ευθύνες τους και, προπαντός, τους στερεί τη δυνατότητα να επανορθώσουν! Πρέπει να μιλάμε ανοιχτά, αλλά ήρεμα «τρόμαξα», ή «θύμωσα», ή «λυπήθηκα που δεν πρόσεξες το βάζο μου...».

• -Στην εφηβεία, η έννοια της «αταξίας» αποκτάει άλλο νόημα. Οι έφηβοι από τη φύση τους μπορεί να είναι «ανυπάκουοι» και αντιδραστικοί. Πολλές φορές μοιάζει να προκαλούν, κυριολεκτικά, τα όρια και τους κανόνες, αλλά και την υπομονή των γονιών τους. Κάθε γονιός χρειάζεται να έχει υπόψη του ότι όλα αυτά αποτελούν κινήσεις εξέλιξης, αυτονόμησης και ανεξαρτητοποίησης, που για να πετύχουν όμως αυτό τον σκοπό χρειάζεται να πραγματοποιούνται μέσα σε ένα πλαίσιο ασφάλειας. Ο έφηβος έχει ανάγκη από όρια, πιο ευέλικτα μεν, υπαρκτά και ξεκάθαρα δε. Για παράδειγμα, δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε σ' έναν έφηβο να βγαίνει με τους φίλους του, μπορούμε όμως να παρέμβουμε όσον αφορά το πότε, το πού, τη διάρκεια και τη συχνότητα. Και δεν είναι κακό να επισημάνουμε στον έφηβο ότι «οι κανόνες σε αυτή την οικογένεια είναι αυτοί, και όσο μένεις εδώ θα σε παρακαλούσα να τους σέβεσαι».

Πότε είναι χρήσιμη η τιμωρία;

Η τιμωρία είναι χρήσιμη όταν μαθαίνει στο παιδί ότι οι πράξεις έχουν συνέπειες, ότι οι γονείς τιμωρούν στην προσπάθειά τους να οπλίσουν το παιδί τους με ισχυρή θέληση και πειθαρχία, αφού έχουν την ευθύνη για το παιδί τους έως τη στιγμή που θα ενηλικιωθεί, όταν πλέον δεν θα έχει ανάγκη από τον έλεγχο που ασκεί η οικογένεια. Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ως γονείς πόσο χρήσιμη και αναγκαία για την ανάπτυξη ενός παιδιού είναι η «τιμωρία», πάντοτε σε αναλογία με την ηλικία του παιδιού, την πράξη και το πώς έγινε αυτή. Να του εξηγήσει με σαφήνεια τι ακριβώς τον δυσαρέστησε στη συμπεριφορά του, διασφαλίζοντας ότι το παιδί έχει καταλάβει ακριβώς γιατί τιμωρείται. Μόνο έτσι θα μειωθούν οι ενοχές και οι τύψεις που ένας γονιός φέρει όταν «τιμωρεί» το παιδί του.

Το άρθρο βασίζεται στο βιβλίο της Συμβουλευτικής Τηλεφωνικής Γραμμής-Σύνδεσμος για τους Γονείς: «Πώς να μιλήσετε σε ένα παιδί για...»